Eurovisie Songfestival geschiedenis: waar komt het ESC vandaan?

Wat het Eurovisie Songfestival juist is, hoeven we je niet uit te leggen. Het jaarlijkse event*, dat al sinds 1956 wordt gehouden, is immers razend populair. Niet alleen in Europa volgen jaarlijks miljoenen mensen het evenement; over de hele wereld wordt met spanning gekeken naar Eurovision. Naar schatting aanschouwen jaarlijks 100 tot 600 miljoen kijkers het spektakel.

We hoeven je niet te verduidelijken dat elk land een uniek nummer instuurt, dat vervolgens door een jury en het publiek wordt beoordeeld en geklasseerd. Wie eenmaal gekeken heeft, begrijpt het idee erachter. Het ESC is dan ook een gouden concept én de populairste tv-uitzending van het jaar, dat geen sportwedstrijd betreft. Wel zijn we benieuwd naar de geschiedenis van deze Song Contest. We geven hier een antwoord op je vraag, hoe is het Eurovisie songfestival ontstaan? De volledige ESC-historiek vind je hier. Het kan je maar helpen als je de volgende keer wil wedden op Eurovisie Songfestival.

*met uitzondering van 2020; Eurovision werd immers uitgesteld omwille van de wereld gezondheidscrisis.

 De inspiratie voor het ESC

Het waren de Italianen die de belangrijkste aanzet gaven naar het Eurovision Song Contest. Zij startten namelijk in 1951 al met een gelijkaardig concept, genaamd het ‘Festival della canzone italiana di Sanremo‘, ofwel het festival van het Italiaanse lied van Sanremo. Vanaf die eerste editie eind januari 1951, zat de Italiaanse televisiezender RAI er al tussen. Hoewel het festival toen nog piepklein was, met slechts 3 deelnemers, werd het toch uitgezonden op tv. De RAI nam vanaf 1955 opnieuw ieder jaar de rechten voor het uitzenden van het festival van Sanremo op zich.

Om er geen schoonheids- of populariteitswedstrijd van te maken, werd een opmerkelijke maatregel ingevoerd. Tussen 1953 en 1971 werd elk deelnemend Italiaans nummer namelijk gezongen door twee deelnemers. Dit werd uiteraard gedaan om de nadruk te leggen op het nummer zelf, en niet op de performers. Het draait immers om de compositie van het nummer, niet om de artiest die het brengt. Tal van internationale artiesten waagden ook via deze Sanremo-wedstrijd hun eerste stappen op de Italiaanse markt. Denk aan namen als Louis Armstrong, Paul Anka, Marianne Faithfull en Stevie Wonder, die er het nummer ‘Se tu ragazzo mio’ bracht in 1969.

Geloof het of niet, hij lag er weliswaar na de eerste ronde al uit. Stevie Wonder beloofde daarna nooit meer naar Sanremo terug te keren, en hield zich tot nog toe aan zijn woord.

Inmiddels geldt het Sanremo songfestival nog steeds als de Italiaanse inzending voor het ESC. Wie op landelijk niveau wint, stoot namelijk zo door naar de Europese variant. Italiaanse beroemdheden zoals Eros Ramazzotti, Andrea Bocelli en Laura Pausini deden het al voor. Ondertussen namen allerlei landen het concept van het Sanremo songfestival ook over, om zo hun jaarlijkse inzendingen voor het ESC te selecteren.

Oorsprong: het ontstaan van Eurovision

Als een gezamenlijke inspanning na de Tweede Wereldoorlog, ging men bij de Europese TV-vereniging (EBU, European Broadcasting Union) op zoek naar verandering. Om hun programmatie nieuw leven in te blazen, kwam de Italiaanse zender RAI in 1955 met het gerecycleerde idee van hun Sanremo fest, maar dan over geheel Europa. Het moest een heus technologisch experiment voor live-programmatie op tv over verschillende landen heen worden. Oorspronkelijk voorgesteld als de “Eurovision Grand Prix”,  werd het concept goedgekeurd door de EBU in Zwitserland.

Het aller eerste Eurovisie Songfestival vond dusdanig plaats in 1956 in Zwitserland, op 24 mei. De naam luidde toen “Eurovision Song Contest Grand Prix”, en deze behield men overigens nog tot 1968, toen men de term “Grand Prix” liet vallen. Er deden toen zeven landen mee – elk met twee liedjes, goed voor 14 songs in totaal. Dat was ook de enige keer dat er twee nummers per land werden toegelaten. Vanaf 1957 werd dat slechts 1 nummer per land. Die eerste ESC werd niet bepaald verrassend gewonnen door het gastland Zwitserland.

EU gastlanden historiek

Elk jaar wordt het ESC georganiseerd door een gastland. Wie het event zal hosten, hangt telkens af van de winnaar van de contest het jaar tevoren. Dat werd al na het tweede ESC in 1957 beslist, om hostkansen eerlijk te verdelen. Het is immers een gouden opportuniteit voor de hosts om het toerisme in hun land te promoten. Er komen namelijk telkens duizenden mensen bijeen om het event met eigen ogen mee te maken. Van het ogenblik dat de winnaar bekend is, begint het gastland trouwens al met  voorbereidingen voor het ESC van het komende jaar.

Er zijn echter uitzonderingen op deze regel. Alles hangt af van de gewilligheid van de winnaar om het komende jaar te organiseren. In de vijf gevallen dat de winnaar de eer niet aanvaardde, was het een financiële kwestie. Landen die weigerden waren Nederland (1960), Frankrijk (1963), Monaco (1972) en Luxemburg (1974) en Israel (1980). De BBC ving de meesten hiervan op, behalve voor Israel. Toen was het Nederland die de ESC-organisatie op zich nam. Misschien voelden we ons schuldig voor die keer dat we moesten passen in 1960?

Kopenhagen hield overigens het grootste ESC in het nationaal stadion ‘Parken’ in 2001, met in totaal 38000 plaatsen. Het kleinste ESC ooit vond plaats in Ierland, in een dorpje genaamd Millstreet, met slechts 1500 inwoners. De Green Glens Arena, waar de wedstrijd doorging, hield gelukkig 8000 plaatsen voor wie ernaar wilde afreizen.

Steeds meer deelnemers op het ESC, ook niet-Europese

Waar ze in 1956 nog met slechts 7 deelnemende landen waren, groeide het aantal deelnemers mettertijd gestaag. In 1993 werden dat al 25 landen, en aan de laatste ESC 2019 editie namen maar liefst 41 landen deel. Dat bracht echter ook het probleem met zich van zendtijd. Omdat het programma live op tv wordt uitgezonden, moesten ze de ESC zendtijd inkrimpen. Om dat euvel te verhelpen, worden er sinds 1993 telkens pre-selecties gehouden.

Omdat Duitsland in 1996 niet door de preselecties geraakte, maar tegelijkertijd wel een van de grooste EBU-contributeurs is, werd alweer een nieuwe regel ingevoerd. Sinds 2000 worden zowel Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Spanje automatisch gekwalificeerd voor het songfestival. Sinds 2010 werd ook Italië aan dat lijstje toegevoegd. Vriendjespolitiek, zou je kunnen stellen, en niets is minder waar. Dat was ook 1 van de redenen waarom Turkije in 2013 uit de contest stapte. Daar staat echter tegenover dat deze 5 grote landen ieder wel 5 keer zoveel deelnemingskosten betalen dan een gemiddeld land. Bovendien heeft sinds de invoer van de regel slechts 1 land, Duitsland, het Eurovision ook effectief gewonnen, dus over ware belangenvermenging is geen sprake.

Ondertussen doen ook steeds meer niet-Europese landen mee aan het festival. Denk maar aan Israël bijvoorbeeld; het organiserende land van 2019, en dat bracht met zich alweer conflict mee. Er werd geijverd om hen te bannen omwille van hun aanslepende wangedrag tegenover Palestina. De BBC echter besloot dat politieke issues er niet toe mogen doen.

Historie van controverse en kritiek

Dat was overigens niet de enige keer dat er controverse waaide over het jaarlijkse muziekgebeuren. Niet alleen de dubieuze vorm van stemmen, waar buurlanden elkaar steeds de meeste punten toekennen, stuit geregeld op kritiek. Daarnaast zijn er nog bepaalde landen die een sterke hoeveelheid expats en migranten huizen, die de stemming kunnen beïnvloeden. Ook dat de kracht van de stemmen in alle landen even groot is, ondanks de grootte van dat land zelf, is bedenkelijk. Zeg nu zelf, hoe kan een mini-staat als pakweg Liechtenstein even veel stemkracht krijgen als grotere deelnemers met miljoenen inwoners?

Er is inmiddels zelf gebleken, dat de volgorde van de voorgedragen nummers een corrupte rol zou kunnen spelen. Deze werd immers van ‘willekeurig’ veranderd, naar ‘mits toestemming van de EBU’. Over de politieke en andere belangenvermenging gaan we niet te fel uitwijden. Wij proberen zelf jaarlijks gewoon jaarlijks live te genieten van het ESC, los van de controverse. En als het even kan, wagen we ook graag een gokje op wie de winnaar wordt.

Overzicht: alle ESC winnaars

Dit waren de winnaars van de afgelopen Eurovision Song Contests, per jaar. Merk vooral het bijzondere 1969 op, toen er maar liefst vier winnaars waren. Frankrijk, Spanje, Nederland en het Verenigd Koninkrijk behaalden toen gezamelijk een eerste plaats ex-aequo.

alle Eurovision winnaars per jaar
Jaar Land Artiest – Lied
2019 Nederland Duncan Laurence – Arcade
2018 Israel Netta – Toy
2017 Portugal Salvador Sobral – Amar Pelos Dois
2016 Oekraine Jamala – 1944
2015 Zweden Måns Zelmerlöw – Heroes
2014 Oostenrijk Conchita Wurst – Rise Like A Phoenix
2013 Denemarken Emmelie de Forrest – Only Teardrops
2012 Zweden Loreen – Euphoria
2011 Azerbeidzjan Ell & Nikki – Running Scared
2010 Duitsland Lena – Satellite
2009 Noorwegen Alexander Rybak – Fairytale
2008 Rusland Dima Bilan – Believe
2007 Servie Marija Šerifović – Molitva
2006 Finland Lordi – Hard Rock Hallelujah
2005 Griekenland Helena Paparizou – My Number One
2004 Oekraine Ruslana – Wild Dances
2003 Turkije Sertab Erener – Everyway That I Can
2002 Letland Marie N – I Wanna
2001 Estland Tanel Padar, Dave Benton & 2XL – Everybody
2000 Denemarken Olsen Brothers – Fly On The Wings of Love
1999 Zweden Charlotte Nilsson – Take Me To Your Heaven
1998 Israel Dana International – Diva
1997 Verenigd Koninkrijk Katrina & The Waves – Love Shine A Light
1996 Ierland Eimear Quinn – The Voice
1995 Noorwegen Secret Garden – Nocturne
1994 Ierland Paul Harrington & Charlie McGettigan – Rock ‘n’ Roll Kids
1993 Ierland Niamh Kavanagh – In Your Eyes
1992 Ierland Linda Martin – Why Me?
1991 Zweden Carola – Fångad Av En Stormvind
1990 Italie Toto Cotugno – Insieme 1992
1989 Joegoslavie Riva – Rock Me
1988 Zwitserland Céline Dion – Ne Partez Pas Sans Moi
1987 Ierland Johnny Logan – Hold Me Now
1986 Belgie Sandra Kim – J’Aime La Vie
1985 Noorwegen Bobbysocks – La Det Swinge
1984 Zweden Herrey’s – Diggi-loo Diggi-ley
1983 Luxemburg Corrine Hermès – Si La Vie Est Cadeau
1982 Duitsland Nicole – Ein Bisschen Frieden
1981 Verenigd Koninkrijk Bucks Fizz – Making Your Mind Up
1980 Ierland Johnny Logan – What’s Another Year?
1979 Israel Milk & Honey – Hallelujah
1978 Israel Izhar Cohen & The Alphabeta – A-Ba-Ni-Bi
1977 Frankrijk Marie Myriam – L’Oiseau Et L’Enfant
1976 Verenigd Koninkrijk Brotherhood of Man – Save Your Kisses For Me
1975 Nederland Teach-In – Ding-a-dong
1974 Zweden ABBA – Waterloo
1973 Luxemburg Anne-Marie David – Tu Te Reconnaîtras
1972 Luxemburg Vicky Leandro – Après Toi
1971 Monaco Séverine – Un Banc, Un Arbre, Une Rue
1970 Ierland Dana – All Kinds of Everything
1969 Frankrijk Frida Boccara – Un Jour, Un Enfant
1969 Spanje Salomé – Vivo Cantando
1969 Nederland Lenny Kuhr – De Troubadour
1969 Verenigd Koninkrijk Lulu – Boom Bang-a-bang
1968 Spanje Massiel – La La La
1967 Verenigd Koninkrijk Sandie Shaw – Puppet on a String
1966 Oostenrijk Udo Jürgens – Merci Chérie
1965 Luxemburg France Gall – Poupée de Cire, Poupée de Son
1964 Italie Gigliola Cinquetti – Non Ho L’età
1963 Denemarken Grethe & Jørgen Ingmann – Dansevise
1962 Frankrijk Isabelle Aubret – Un Premier Amour
1961 Luxemburg Jean-Claude Pascal – Nous Les Amoureux
1960 Frankrijk Jacqueline Boyer – Tom Pillibi
1959 Nederland Teddy Scholten – Een Beetje
1958 Frankrijk Andre Claveau – Dors, Mon Amour
1957 Nederland Corry Brokken – Net Als Toen
1956 Zwitserland Lys Assia – Refrain

ESC live kijken?

Zo goed als ieder deelnemend land zendt gelukkig het Eurovision ook op tv uit via hun nationale zender. In Nederland kan je bijvoorbeeld het ESC volgen via NOS, terwijl in België de VRT verantwoordelijk is voor de programmatie. Zelfs als je geen televisie hebt, is er geen nood te vrezen.

Sinds het jaar 2000 reeds is het songfestival namelijk ook online te bewonderen. Dat kan via hun live stream op het Eurovisie YouTube-kanaal. Je kan er trouwens nu alle nummers van het Eurovisie songfestival 2021 al beluisteren. Dit komt omdat het songfestival van 2020 werd uitgesteld door de toenmalige wereldcrisis. Er werden wel enkele online alternatieven voorzien, waaronder Eurostream 2020, dat door enkele fansites werd gelanceerd. Hier vind je als afsluiter nog het nummer van de Surinaamse Jeangu Macrooy, als de Nederlandse inzending voor het songfestival 2021. Het Nederlands 2020 lied luistert naar de titel ‘Grow’.